Nguồn tài chính giá rẻ cho điện than ở Việt Nam sắp kết thúc

Ba tổ chức hoạt động trong lĩnh vực môi trường, khí hậu là Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) của Việt Nam, JACSES của Nhật Bản và Tổ chức Giải pháp cho Khí hậu của chúng ta (SFOC) của Hàn Quốc vừa ra thông cáo báo chí Nguồn tài chính giá rẻ cho điện than ở Việt Nam sắp kết thúc với tuyên bố của Hàn Quốc tại Hội nghị Thượng đỉnh về khí hậu.

Bụi than, khí thải luôn là những vấn đề nóng bỏng gây ô nhiễm của nhiệt điện than

Ngày 22/4/2021, tại Hội nghị Thượng đỉnh các nhà Lãnh đạo về khí hậu, Tổng thống Moon đã tuyên bố Hàn Quốc dừng đầu tư vào điện than ở nước ngoài, đặt ra yêu cầu cần xem xét lại kế hoạch mở rộng các dự án điện than hiện tại ở Việt Nam.

Hàn Quốc là một trong những nguồn cấp tài chính lớn nhất cho các dự án điện than ở Việt Nam cùng với Trung Quốc và Nhật Bản. Quyết định rời khỏi thị trường đầu tư vào điện than của Hàn Quốc dự kiến sẽ có tác động tới phát thải trong nước và các dự án điện than ở Việt Nam. Bà Ngụy Thị Khanh, Giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh nhận định: “Tuyên bố dừng cung cấp tài chính cho các dự án điện than ở nước ngoài của Hàn Quốc là tín hiệu mạnh mẽ đối với các quốc gia nhận nguồn vốn như Việt Nam để thay đổi kế hoạch mở rộng các dự án điện than hiện tại. Chúng tôi đánh giá rất cao nỗ lực của chính phủ Hàn Quốc trong việc đưa ra cam kết gắn với Thỏa thuận Paris đồng thời khuyến khích Hàn Quốc tăng hỗ trợ tài chính cho chuyển dịch sang năng lượng sạch ở Việt Nam”.

Những dự án nhiệt điện than ở nước ta do Hàn Quốc cung cấp tài chính

Được biết, gần đây, các công ty nhà nước của Hàn Quốc trong đó có Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) đã đầu tư 189 triệu USD vào 40% cổ phần của dự án nhiệt điện Vũng Áng 2 ở tỉnh Hà Tĩnh, với đơn vị cho vay là Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Hàn Quốc. Quyết định này đã vấp phải sự phản đối và chỉ trích của cộng đồng quốc tế bởi nó đi ngược lại với Chính sách Kinh tế Xanh mới của quốc gia Nam Á này.

Bình luận về đầu tư của Hàn Quốc vào điện than ở nước ngoài, Sejong Youn, Giám đốc Tài chính Khí hậu của tổ chức phi chính phủ Giải pháp cho Khí hậu của chúng ta có trụ sở tại Hàn Quốc cho biết: “Tuyên bố chấm dứt đầu tư vào điện than ở nước ngoài của Hàn Quốc là tín hiệu cho thấy nguồn tài chính giá rẻ cho điện than ở Châu Á sắp kết thúc. Chính phủ Việt Nam cần nghiêm túc xem xét lại kế hoạch phát triển điện than bởi các dự án điện than ngày càng kém khả thi về tài chính. Riêng với dự án nhiệt điện Vũng Áng 2, dự án này hiện mới đang ở giai đoạn sơ khởi, vì vậy chính phủ Hàn Quốc và Việt Nam nên cùng bắt tay để chuyển đổi dự án này sang dự án năng lượng tái tạo. Điều này sẽ mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia trong việc đạt được các mục tiêu khí hậu”.

Nhật Bản cũng đang bị chỉ trích vì cấp các khoản vay lãi suất thấp cho các dự án điện than ở Việt Nam và Indonesia thông qua Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản. Vào tháng 7/2020, Nhật Bản đã thắt chặt các điều kiện cho vay đối với các dự án điện than ở nước ngoài, chấp nhận chỉ cho vay các dự án ở các quốc gia có kế hoạch giảm phát thải hoặc không có giải pháp thay thế khả thi. Thủ tướng Suga đã tuyên bố tăng mục tiêu NDC của Nhật Bản đến năm 2030 giảm phát thải 46%-50% so với mức 2013. Tuy nhiên chính phủ Nhật Bản chưa đưa ra cam kết dừng cấp tài chính cho điện than ở nước ngoài.

Yuki Tanabe, Điều phối Chương trình của Trung tâm Môi trường và Xã hội Bền vững của Nhật Bản cho rằng “Nhật Bản cần cam kết dừng cấp tài chính cho tất cả các dự án điện than ở nước ngoài”.

Theo tổ chức Giải pháp cho Khí hậu của chúng ta, Hàn Quốc đã cung cấp nguồn tài chính xấp xỉ 10 tỷ đô cho các dự án nhiệt điện than ở nước ngoài trong giai đoạn từ 2008 đến 2018, bao gồm các dự án Mông Dương 2, Long Phú 1, Vĩnh Tân 4, Sông Hậu và Nghi Sơn 2. Mặc dù nghiên cứu tiền khả thi của Viện Phát triển Hàn Quốc cho thấy dự án Vũng Áng 2 khiến Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) thua lỗ 84 triệu đô la Mỹ, tập đoàn này vẫn quyết định đầu tư cho dự án vào ngày 5/10/2020. Trước sức ép chỉ trích của các nhà đầu tư và các nhà hoạt động vì khí hậu, vào ngày 28/10/2020, KEPCO đã chính thức tuyên bố sẽ dừng đầu tư vào các dự án điện than ở nước ngoài sau dự án Vũng Áng 2 tại Việt Nam.

Thông cáo báo chí của ba tổ chức hoạt động trong lĩnh vực môi trường, khí hậu nhấn mạnh: “Những dự án này đã trở thành tâm điểm chỉ trích của quốc tế không chỉ từ những nhà hoạt động trong lĩnh vực khí hậu, bao gồm cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore, cựu Tổng thư kí UNFCCC Christina Figueres, và Nigel Toppings, mà còn cả các nhà đầu tư như BlackRock và APG. Việt Nam đang là một trong những quốc gia phát triển điện than nhanh nhất. Kể từ năm 2015, hơn một nửa công suất hiện tại (10,7 GW) đã được bổ sung. Tổng công suất điện than hiện tại là 20,4 GW, chiếm khoảng 30% cơ cấu nguồn điện. Theo dự thảo Quy hoạch Điện VIII, đến năm 2030, sẽ có gần 17 GW điện than được bổ sung. Dự án nhiệt điện Vũng Áng 2 với công suất 1,2 GW, nếu được xây dựng, dự kiến sẽ phát thải 6,6 triệu tấn khí nhà kính mỗi năm, và lên tới 200 triệu tấn trong vòng đời hoạt động 30 năm. Trước xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ từ nhiệt điện than sang năng lượng sạch trên thế giới, kế hoạch phát triển mở rộng nhiệt điện than ở Việt Nam đang vấp phải nhiều chỉ trích vì đi ngược lại với kế hoạch giảm lượng phát thải các bon của Việt Nam nhằm thực hiện cam kết đạt mục tiêu giảm phát thải 9% vào năm 2030 so với kịch bản thông thường.

Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID), tổ chức điều phối VSEA, cam kết thúc đẩy năng lượng bền vững, quản trị nước và không khí ở Việt Nam vì tương lai các-bon thấp. Tổ chức JACSES được thành lập vào năm 1993, là một tổ chức nghiên cứu chính sách độc lập, phi lợi nhuận với mục tiêu thúc đẩy hiện thực hóa một xã hội bền vững về môi trường và bình đẳng ở Nhật Bản và trên toàn thế giới. JACSES đã hoạt động tích cực nhằm chấm dứt đầu tư của Nhật Bản cho các dự án nhiệt điện than ở nước ngoài từ năm 2013. Tổ chức Giải pháp cho Khí hậu của chúng ta (SFOC) là một nhóm nghiên cứu và vận động chính sách độc lập với mục tiêu giảm phát thải của ngành điện Hàn Quốc. Sứ mệnh của SFOC là điều chỉnh quỹ đạo phát thải của Hàn Quốc phù hợp với mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ của trái đất dưới 1,5°C theo Thỏa thuận Paris. SFOC được dẫn dắt bởi các chuyên gia pháp lý, kinh tế, tài chính và môi trường có kinh nghiệm trong chính sách năng lượng và khí hậu.

HUY ĐẠT