Ngành chiếu sáng nâng cao năng lực từ hỗ trợ Dự án LED

93

Sau hơn 2 năm triển khai,Dự án“Phát triển và Thúc đẩy Công nghệ LED cho Chiếu sáng chung ở Việt Nam” (Dự án LED) do Trung tâm Phát triển công nghệ cao (Trung tâm PTCNC – HTD) thuộc Viện Hàn lâm (VAST) thực hiện đã đi được hơn nửa chặng đường. Dự án đã thực hiện một khối lượng lớn công việc, mục tiêu đã hoạch định: Xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp lý; Hỗ trợ kỹ thuật về thiết kế, chế tạo sản xuất đèn LED cho các doanh nghiệp trong nước; Hỗ trợ tổ chức ba khóa đào tạo, nâng cao năng lực cho các cán bộ chuyên trách làm việc trong các lĩnh vực nghiên cứu & phát triển (R&D) cũng như kiểm chuẩn các sản phẩm chiếu sáng LED; Hỗ trợ hoàn thiện xây dựng hệ thống đo lường, tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng sản phẩm LED theo chuẩn quốc tế; Triển khai các hoạt động Dán nhãn năng lượng, Hỗ trợ kỹ thuật xây dựng các mô hình trình diễn chiếu sáng sử dụng các sản phẩm chiếu sáng LED sản xuất trong nước và phổ biến nhân rộng trong toàn quốc. Từ các kết quả, hoạt động trên, bước đầu, năng lực các đơn vị sản xuất đèn LED trong nước đã có nhiều chuyển biến, giúp doanh nghiệp nắm bắt, tiếp cận, làm chủ được công nghệ mới, chất lượng sản phẩm LED sản xuất ra đáp ứng được tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, góp phần ổn định thị trường, giúp việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy chính quyền và người dân sử dụng năng lượng TK&HQ, đưa công nghệ LED vào trong cuộc sống,…

Xây dựng hệ thống pháp lý
Để Dự án LED đi vào hoạt động, công việc đầu tiên đòi hỏi Ban quản lý Dự án cần phải có hành lang pháp lý về hệ thống chính sách của Nhà nước từ đó làm cơ sở để triển khai các hoạt động tiếp theo. Xác định mục tiêu trên, từ ngày đầu triển khai, Ban quản lý Dự án đã kêu gọi, tập hợp được đội ngũ 23 chuyên gia gồm các giáo sư, tiến sỹ, những nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế chuyên ngành LED. Dự án đã cùng cùng các chuyên gia tiến hành điều tra, khảo sát về công nghệ, sản xuất, thị trường, các cơ chế, chính sách trong và ngoài nước,… về xu hướng phát triển sản phẩm LED tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, tiên hành xây dựng các chương trình nhằm hỗ trợ kỹ thuật giúp nhà nước, Chính phủ ban hành các chính sách, tiêu chuẩn, quy định nhằm tạo hành lang pháp lý và môi trường sản xuất, kinh doanh thuận lợi, trợ giúp các nhà sản xuất, kinh doanh, sử dụng các sản phẩm chiếu sáng LED sản xuất trong nước phát triển.
Sau hơn hai năm triển khai, một khối lượng lớn công việc đã được Dự án triển khai và hoàn thành. Dự án đã hoàn thành xây dựng “Lộ trình phát triển ngành công nước thuộc các bộ: Công thương, Khoa học và Công nghệ, Xây dựng, Viện Hàn lâm KH&CN VN; Hội Chiếu sáng VN. Để có cơ sở thực nghiệm, đánh giá kiểm chứng, Dự án đã chọn Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông và Công ty Cổ phần Bóng đèn Điện Quang làm hai đối tác chính, đây là các Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam chuyên sản xuất các sản phẩm chiếu sáng có tính chất chi phối thị trường tham gia thực hiện dự án. Hoàn thành xây dựng 3 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) cho đèn LED: Phương pháp thử nghiệm bóng đèn LED, bộ đèn LED và môđun LED (Test method for LED lamps, LED luminaires and LED module); Dự đoán độ duy trì quang thông dài hạn của nguồn sáng LED (Projecting long term lumen maintenance of LED packages); và Đèn LED – Hiệu suất Năng lượng (LED lamps-Energy efficiency) và đã trình lên Tổng cục Đo lường TCVN và bộ Khoa học và công nghệ để xem xét ban hành, dự kiến cuối năm 2017 đầu năm 2018. Bước đầu hỗ trợ kỹ thuật thực hiện xây dựng các mô hình trình diễn chiếu sáng sử dụng các sản phẩm chiếu sáng LED sản xuất trong nước và phổ biến nhân rộng trong toàn quốc.
Để có một nền tảng cơ bản, bền vững cũng như giúp Nhà nước quản lý tốt hoạt động sản xuất ngành công nghiệp và thị trường LED, Dự án đã cùng các chuyên gia, xây dựng hoàn thành bản “Đề xuất chương trình chứng nhận chất lượng và dán nhãn năng lương”theo hai mức: mức năng lượng tối thiểu (MEPS) và mức năng lượng cao (HEPS) và đã trình lên bộ Công thương và chính phủ để xem xét ban hành.
Kết quả, ngày 6 tháng 3 năm 2017 Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng đã ký quyết định số 04/2017/QĐ-TTg “Quy định danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng, áp dụng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu và lộ trình thực hiện”. Theo quyết định 04/2017/QĐ-TTg, việc dán nhãn tiết kiệm năng lượng cho các sản phẩm chiếu sáng LED sẽ được thực hiện theo lộ trình như sau: Giai đoạn 2018 đến 31/12/2019, dán nhãn năng lượng (MEPS) thực hiện theo hình thức tự nguyện. Giai đoạn sau 31/12/2019, dán nhãn năng lượng (MEPS) theo hình thức bắt buộc.
Việc ban hành các tiêu chuẩn TCVN, Chương trình chứng nhận chất lượng và lộ trình dán nhãn năng lượng, và xây dựng xong phòng thí nghiệm đo lường và kiểm chuẩn các sản phẩm chiếu sáng LED cấp quốc gia là các cơ sở pháp lý và công cụ hữu hiệu giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà sản xuất, khai thác và sử dụng, giám sát được chất lượng, thị trường không chỉ đối với các sản phẩm chiếu sáng LED sản xuất trong nước mà cả các sản phẩm nhập ngoại.
Chuẩn bị nguồn nhân lực ban đầu
Trong giai đoạn đầu, Dự án đã tổ chức hai khóa học tại Hà Nội và TPHCM có chủ đề “Các công nghệ LED cơ bản và tiên tiến cho chiếu sáng chung”. Với thời gian không dài, 130 học viên của các đơn vị trong ngành chiếu sáng, các doanh nghiệp sản xuất đèn chiếu sáng lớn trong nước đã được các GS.TS giảng viên, các chuyên gia của Dự án LED truyền đạt cập nhật kiến thức, thông tin cơ bản về công nghệ đèn LED. Với những nội dung: cơ sở điot phát quang (LED); các loại LED và LED màu trắng, công nghệ tiên tiến trong quản lý nhiệt và cách tản nhiệt; lợi ích mà LED mang lại, từ việc tiết kiệm điện năng, tiết kiệm tiền đến việc bảo vệ môi trường, việc sử dụng đèn LED trong chiếu sáng chung,… đây là cơ sở cung cấp cho các học viên những kiến thức chuyên môn chính xác nhất về LED, hiểu được lợi ích từ LED để mạnh dạn thay đổi hoặc đầu tư vào đèn LED cho các công ty quản lý chiếu sáng. Anh Nguyễn Văn Hải, học viên của Công ty chiếu sáng công cộng Nam Định, cho biết: anh rất tâm đắc với những bài giảng của các thầy, nhất là bài giảng Bảo vệ chống xung sét và xung chuyển mạch cho các hệ thống chiếu sáng LED của Tiến sĩ Trần Văn Thịnh. Sau khoá học này, anh sẽ đề xuất với lãnh đạo tỉnh đầu tư vào LED nhiều hơn.
Cũng với mục đích đào tạo và nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, một khóa đào tạo về “Về các phương pháp thử nghiệm sản phẩm chiếu sáng LED theo các tiêu chuẩn hiện có” đã được tổ chức cho các cán bộ chuyên về kiểm định chất lượng các sản phẩm LED. 16 cán bộ làm công tác kiểm định từ các Trung tâm Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng (Quatest) 1-2-3 và các phòng thí nghiệm kiểm tra chất lượng được VILAS công nhận của các công ty cổ phần Bóng đèn và Phích nước Rạng Đông và Công ty cổ phần bóng đèn Điện Quang đã tham dự khóa đào tạo này. Với sự tham gia giảng dạy của các chuyên gia quốc tế đến từ phòng kiểm chuẩn có uy tính tại Mỹ và các chuyên gia nhiều kinh nghiệm của Việt Nam, các phương pháp kiểm định tiên tiến theo các tiêu chuẩn mới nhất đã được giới thiệu. Nhiều kinh nghiệm và kiến thức đã được giới thiệu trong khóa đào tạo đã giúp cho các học viên nâng cao hiểu biết, phục vụ hiệu quả hơn cho công tác chuyên môn.
Hỗ trợ, chuyển giao công nghệ.
Với các nhà sản xuất đèn LED, một trong những yếu tố quyết định thành công của công nghệ sản xuất đèn LED là phần mềm mô phỏng nhiệt và phần mềm driver cho đèn LED. Dự án đã hỗ trợ Cty CP bóng đèn phích nước Rạng Đông (Ralaco) mua sắm phần mềm mô phỏng nhiệt “ANSYS Icepak Thermal Management Package” để áp dụng và sử dụng rộng rãi phần mềm vào sản xuất. Dự án đã tuyển dụng 03 chuyên gia quốc tế và 01 chuyên gia quốc gia để hỗ trợ cho Ralaco Khai thác sử dụng phần mềm ANSYS Icepak để thiết kế tản nhiệt cho đèn LED; Kiểm tra và đánh giá sản phẩm chiếu sáng LED; Quản lý công nghệ và quản lý sản xuất các sản phẩm chiếu sáng LED; Giúp, hỗ trợ cho Ralaco nâng cao kiến thức về chuyên môn, năng lực sản xuất và nâng cao chất lượng của các sản phẩm đèn LED do công ty chế tạo ra.
Đánh giá về hỗ trợ của Dự án, PGS, Tiến sỹ Nguyễn Việt Hùng, Chuyên gia quốc gia cho biết: Đối với việc tư vấn, hướng dẫn sử dụng phần mềm Ansys icepak (IS), Chuyên gia quốc tế đã giúp cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật của Rạng Đông đều đã nắm và biết cách phân tích nhiệt trong nhều trường hợp khác nhau, thực hiện mô phỏng cho sản phẩm thực tế nhanh hơn, quản lý kết quả tốt hơn so với được đào tạo cơ bản khi cài đặt phần mềm. Các thành viên đã học được thêm tính chất của vật liệu như PCB, Heatpipe, linh kiện điện tử… và biết cách ứng dụng để lựa chọn vật liệu trong phần mềm ANSYS ICEPAK. Điều này rất quan trọng vì giúp kỹ thuật viên của Công ty thu được kết quả mô phỏng gần với kết quả thực tế, cán bộ kỹ thuật Công ty có thể cải tiến các sản phẩm để có khả năng cạnh tranh tốt hơn. Còn ông Dương Đức Duy, Trưởng Ban quản lý Dự án, Trung tâm R&D Ralaco cho biết: Phần mềm tính toán mô phỏng quản lý nhiệt ANSYS Icepak là rất cần thiết đối với Ralaco, đáp ứng kịp thời nhu cầu của doanh nghiệp. Nhờ việc đưa phần mềm ứng ng vào sản xuất, Công ty giải quyết được các bài toán liên quan chất lượng, tuổi thọ sản phẩm LED và cũng rút ngắn được thời gian thử nghiệm đối với phần quản lý nhiệt – yếu tố quan trọng trong việc thiết kế và chế tạo sản phẩm LED. Các cán bộ kỹ thuật của Công ty tiếp cận phần mềm, nắm được qui trình thiết kế và tính toán mô phỏng quản lý nhiệt trên phần mềm ANSYS Icepack, làm chủ được các kỹ năng cơ bản trong sử dụng phần mềm để áp dụng khi thiết kế sản phẩm thực tế của Công ty,…
Đối với Điện Quang, Dự án đã tuyển dụng và cử 2 chuyên gia trong nước, 1 chuyên gia quốc tế về hỗ trợ cho Điện Quang: Xây dựng phần mềm thiết kế bộ nguồn cho đèn LED của Điện Quang; Cài đặt phần mềm tại Phòng R&D của Điện Quang; Đào tạo về khai thác và sử dụng phần mềm cho các cán bộ kỹ tuật của Điện Quang; Cung cấp các dịch vụ kỹ thuật bao gồm đào tạo, tư vấn, và hướng dẫn thực tế về thiết kế và sản xuất bộ nguồn cho đèn LED; Trợ giúp các chuyên gia quốc tế trong việc chuyển tải/kết nối những kinh nghiệm, kỹ năng, chỉ dẫn, đào tạo, ý kiến của họ cho cán bộ của Điện Quang, thực hiện nâng cấp thiết kế, tăng cường công nghệ và dây chuyền sản xuất, nâng cao chất lượng các sản phẩm chiếu sáng LED đáp ứng được tiêu chuẩn quốc gia/quốc tế.
Báo cáo và đánh giá về quá trình triển khai hoạt động của Dự án tại Điện Quang, Chuyên gia trong nước PGS.TS. Phan Quốc Dũng cho biết: phần mềm thiết kế driver là khâu rất quan trọng đối với chất lượng sản phẩm bóng đèn LED. Việc đầu tư, cử các chuyên gia trong nước đến đào tạo và xây dựng phần mềm thiết kế driver là cần thiết số một đối với Điện Quang. Các chuyên gia đã đào tạo, chuyển giao cho Điện Quang các nội dung trong hợp phần mà Dự án giao cho. Hiện nay dự án đang đi đúng hướng, đúng tiến độ, kế hoạch đã đề ra. Còn Chuyên gia nước ngoài, T.S Gareth Jone cho biết: với nhiệm vụ được giao, ông đã cụ thể hóa thành 12 nội dung để hỗ trợ, tư vấn cho Điện Quang (Xây dựng năng lực cho đội ĐQ để tham gia thị trường mới; Đảm bảo đội Điện Quang có thể tiếp tục phát triển mà không cần tư vấn bên ngoài;. Xây dựng được năng lực cạnh tranh nội tại; Giải quyết nhanh chóng những vấn đề thực tế phát sinh trong thiết kế, kiểm tra và sản xuất; Nâng cao nhận thức về kinh nghiệm thực tế trong thiết kế, sản xuất và kiểm tra,…)
Hiện thực hóa sản phẩm
Hàng loạt các công trình dự án chiếu sáng dưới sự hỗ trợ của Dự án LED đã được triển khai. Dự án chiếu sáng LED tại tòa nhà ươm tạo công nghệ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Dự án chiếu sáng xưởng sản xuất công nghiệp của Công ty TNHH Một thành viên Thuốc lá Sài Gòn, Dự án chiếu sáng Trường tiểu học Lê Ngọc Hân – 12 Sương Nguyệt Ánh, Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh sử dụng đèn LED do Công ty Cổ phần Bóng đèn Điện Quang sản xuất với sự hỗ trợ kỹ thuật của Dự án Chiếu sáng LED. Dự án chiếu sáng LED xưởng sản xuất bao bì khu vực xưởng sản xuất tại nhà máy sản xuất bao bì carton tại khu công nghiệp Trại Gà, Cầu Diễn, Bắc Từ Liêm, Hà Nội và lắp đặt mới hệ thống chiếu sáng tại nhà máy bao bì Carton (Khu công nghiệp Tiên Sơn – Bắc Ninh), Dự án hệ thống chiếu sáng LED phố Trịnh Bá, phường Cam Giá TP. Thái Nguyên. Hệ thống chiếu sáng sử dụng đèn LED do Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông sản xuất với sự hỗ trợ kỹ thuật của Dự án Chiếu sáng LED. Dự án chiếu sang LED đường quốc lộ 22 từ thành phố Hồ Chí Minh đến Tây Ninh, Dự án hệ thống chiếu sáng LED đường phố và cảnh quan Khu biệt thự và nhà phố Thủy Nguyên và Marina (Ecopark) tỉnh Hưng Yên, sử dụng đèn LED do công ty Việt Nam Schreder sản xuất.
Tác động từ việc hỗ trợ
Theo báo cáo tổng kết năm 2017 của RALACO, Nhờ có sự điều hành đúng và rất năng động của lãnh đạo công ty, sự nỗ lực của các chuyên gia, kỹ sư, công nhân cùng sự hỗ trợ của Dự án, Công ty RALACO đã sản xuất được nhiều chủng loại đèn LED có chất lượng, trong đó nhiều loại đèn đạt tiêu chuẩn TCVN và công ty đang nổ lực để có một số loại đèn đạt các tiêu chuẩn quốc tế có thể xuất khẩu sang thị trường Âu, Mỹ; giá thành đèn LED ngày càng giảm; tỉ lệ doanh thu do bán đèn LED của công ty ngày càng tăng, đến nay (2017) theo báo cáo của công ty đã đạt khoảng 50% tổng doanh thu của công ty.
Cùng với các hoạt động của Dự án LED cho các doanh nghiệp, thông qua hoạt động đào tạo, tư vấn, hỗ trợ các hoạt động khác của Dự án LED trong các khóa đào tạo, đã tác động đến chủ trương đầu tư, quản lý hệ thống chiếu sáng công cộng của các đô thị. Mới đây, UBND TP Hà Nội đã chỉ đạo các sở, các Ban quản lý dự án, UBND các quận, huyện, thị xã về việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả (đèn LED) trong hệ thống chiếu sáng công cộng (CSCC) của thành phố. Nhằm chia sẻ khó khăn về nguồn vốn với chính quyền và nâng cao ý thức trách nhiệm trong xã hội, Hà Nội đang dự kiến kêu gọi đầu tư đèn LED cho CSCC bằng hình thức xã hội hóa theo mô hình ESCO, theo đó là việc các Công ty đầu tư công trình CSCC bằng LED sẽ đề xuất các giải pháp kỹ thuật, cam kết hiệu quả tiết kiệm năng lượng với Chính quyền thành phố. Nhà đầu tư sẽ thu hồi vốn và lợi nhuận dựa trên việc sẽ chia sẻ khoản lợi nhuận từ việc tiết kiệm điện mà dự án mang lại (so với việc dùng hệ thống chiếu sáng cũ) trong khoảng thời gian nhất định. Cùng với Hà Nội, TP Hò Chí Minh và các địa phương khác trên cả nước đang nghiên cứu, đề xuất để đưa mô hình ESCO vào việc đầu tư, quản lý, vận hành, khai thác hệ thống CSCC theo hướng tiết kiệm năng lượng.

Trần Hậu

Một số hình ảnh hoạt động của Dự án LED

Đèn LED Tubes, LED Down-lights, LED Panels và LED bulb do Công ty Điện Quang sản xuất