Giữa sắc xuân của những khởi đầu, những hạt giống khoa học đang được ươm mầm từ mái trường phổ thông Lâm Đồng. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ thắp lên niềm đam mê khám phá trong học sinh, mà còn mở lối cho tương lai tốt đẹp của quê hương, đất nước.
Những hạt giống tốt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Trong kỷ nguyên số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tri thức khoa học không còn nằm yên trong sách vở mà hiện diện sinh động trong mọi mặt của đời sống. Hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giúp học sinh hình thành những năng lực cốt lõi của công dân thế kỷ 21 như tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo, làm việc nhóm và thích ứng linh hoạt với sự thay đổi.
Nhận thức rõ vai trò đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, đẩy mạnh giáo dục STEM, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. Tại Lâm Đồng, các cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học phổ thông được tổ chức thường niên đã trở thành sân chơi trí tuệ bổ ích, góp phần khơi dậy niềm đam mê khám phá, sáng tạo trong học sinh.
Dấu ấn rõ nét cho hướng đi đúng đắn ấy là thành tích ấn tượng của học sinh Lâm Đồng trên đấu trường quốc tế. Vừa qua, tại World Robot Contest Final 2025 diễn ra từ ngày 04/01 đến 11/01/2026 tại tỉnh Giang Tô (Trung Quốc), đội tuyển học sinh Trường THCS Nguyễn Du, phường Xuân Hương – Đà Lạt, gồm Nguyễn Minh Nhật và Trần Hoàng Khôi, dưới sự hướng dẫn của cô giáo Khương Ngọc Quỳnh, đã vượt qua hơn 1.000 đội thi đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ để xuất sắc giành Huy chương Vàng, đạt Cúp Vàng danh giá. Thành quả ấy không chỉ là niềm tự hào của riêng nhà trường, mà còn là minh chứng sinh động cho hiệu quả triển khai giáo dục STEM, đổi mới sáng tạo của ngành Giáo dục Lâm Đồng.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, thực tế triển khai cho thấy hoạt động khoa học, công nghệ trong trường phổ thông vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển, còn mang tính phong trào, thiếu chiều sâu và chưa lan tỏa rộng khắp.
Bất cập, hạn chế từ nhà trường
Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là điều kiện cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu khoa học còn hạn chế. Nhiều trường trung học phổ thông, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, chưa có phòng thí nghiệm đạt chuẩn; thiết bị thí nghiệm lạc hậu, thiếu đồng bộ, khiến việc tổ chức cho học sinh thực hành, trải nghiệm và sáng tạo gặp không ít trở ngại.
Chia sẻ về vấn đề này, thầy Võ Ngọc Hưởng – Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du cho biết: “Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường hiện vẫn còn những hạn chế nhất định, nên việc triển khai giáo dục STEM – mô hình giáo dục hiện đại gắn lý thuyết với thực tiễn – vì thế cũng gặp nhiều khó khăn”.
Bên cạnh đó, theo cô giáo Khương Ngọc Quỳnh, giáo viên trực tiếp hướng dẫn học sinh Trường THCS Nguyễn Du đạt giải tại World Robot Contest Final 2025, đội ngũ giáo viên tuy tâm huyết nhưng phần lớn được đào tạo theo hướng đơn môn, chưa được bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp hướng dẫn nghiên cứu khoa học, dạy học liên môn hay tổ chức các hoạt động sáng tạo. Việc phối hợp giữa giáo viên các bộ môn còn hạn chế, trong khi các khóa tập huấn ngắn hạn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
Một rào cản khác là sự kết nối giữa nhà trường phổ thông với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp còn mờ nhạt. Hoạt động hợp tác khoa học chưa được đầu tư bài bản, thiếu cơ chế duy trì lâu dài, khiến học sinh ít có cơ hội tiếp cận môi trường nghiên cứu thực tế, nơi các ý tưởng khoa học được thử thách, hoàn thiện và phát triển.
Đáng chú ý, theo Tổng kết cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Lâm Đồng (cũ) lần thứ 17 năm học 2024 – 2025, tỷ lệ học sinh tham gia nghiên cứu khoa học còn khá khiêm tốn. Dù có những em thực sự đam mê, song do thiếu môi trường và sự hỗ trợ cần thiết, hoạt động này chủ yếu chỉ diễn ra khi chuẩn bị cho các cuộc thi khoa học kỹ thuật. Ở không ít trường, nghiên cứu khoa học vẫn được xem là “nhiệm vụ thời vụ”, chưa trở thành hoạt động thường xuyên trong đời sống học đường.
Ở một số trường, sự can thiệp quá sâu của giáo viên vào đề tài, dự án nghiên cứu vô tình làm giảm tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Theo thầy Lê Đắc Công Minh – giáo viên Trường THPT Chuyên Thăng Long Đà Lạt, người có nhiều năm tham gia đánh giá các hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh: “Một số em tham gia dự án nhưng chưa thực sự làm chủ tri thức, thiếu khả năng phản biện và phát triển ý tưởng độc lập”.
Cùng với đó, cơ chế động viên, khuyến khích chưa thật rõ ràng cũng khiến cả giáo viên và học sinh chưa thực sự mặn mà với hoạt động nghiên cứu khoa học. Kinh phí hạn hẹp, chế độ ghi nhận chưa tương xứng, cùng áp lực chương trình học chính khóa khiến hoạt động khoa học, công nghệ chưa được ưu tiên đúng mức trong nhiều nhà trường.
Gieo mầm hôm nay để gặt hái ngày mai
Từ thực tiễn đó, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành “mạch nguồn” nuôi dưỡng thế hệ trẻ Lâm Đồng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng phục vụ nghiên cứu khoa học cho các trường phổ thông, nhất là ở vùng khó khăn. Phòng thí nghiệm đạt chuẩn, không gian học tập linh hoạt, cùng việc ứng dụng công nghệ số và các phần mềm mô phỏng sẽ giúp học sinh rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
Song song đó, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên là yếu tố then chốt. Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người truyền cảm hứng, dẫn dắt học sinh trên con đường khám phá khoa học. Các chương trình tập huấn chuyên sâu về phương pháp nghiên cứu khoa học, dạy học STEM, dạy học dự án cần được tổ chức thường xuyên, thiết thực và hiệu quả.
Việc kết nối nhà trường với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cũng cần được chú trọng hơn, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường nghiên cứu thực tế, mở rộng tầm nhìn và nuôi dưỡng ước mơ khoa học. Những hoạt động tham quan, thực tập, giao lưu khoa học sẽ góp phần biến tri thức sách vở thành trải nghiệm sống động.
Quan trọng không kém là xây dựng môi trường học đường khuyến khích sáng tạo, thông qua việc phát triển các câu lạc bộ khoa học, nhóm nghiên cứu nhỏ và các cuộc thi sáng tạo ở cấp trường, cấp tỉnh – những “vườn ươm” để học sinh tự tin thể hiện ý tưởng và rèn luyện bản lĩnh khoa học.
Phát biểu tại Lễ khen thưởng thầy và trò Trường THCS Nguyễn Du, cô Lê Thị Bích Liên – Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng khẳng định: “Thành tích Huy chương Vàng tại World Robot Contest Final 2025 của học sinh Trường THCS Nguyễn Du là minh chứng sinh động cho hiệu quả triển khai giáo dục STEM, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của ngành Giáo dục Lâm Đồng; đồng thời thể hiện sự quan tâm chỉ đạo của các cấp, sự tâm huyết của đội ngũ giáo viên và nỗ lực bền bỉ của các em học sinh”.
Xuân mới mang theo niềm tin và hy vọng. Khi những hạt giống khoa học được ươm mầm từ mái trường, được chăm bồi bằng tâm huyết của thầy cô, sự quan tâm của ngành giáo dục và toàn xã hội, chắc chắn sẽ đơm hoa kết trái. Đó không chỉ là thành tích trong các cuộc thi, mà còn là sự hình thành của một thế hệ công dân Lâm Đồng năng động, sáng tạo, sẵn sàng góp sức xây dựng quê hương, đất nước trong kỷ nguyên mới.
Phan Bông – Khánh Thục – https://hoichieusangvietnam.org.vn/uom-mam-khoa-hoc-thap-sang-khat-vong-cho-hoc-sinh-lam-dong/
