Tết đến xuân về, những ngày rét lạnh đã nguôi dần, nhường cho nắng ấm bừng lên khắp núi rừng Tây Bắc, cũng là lúc mùa hoa ban nở rộ trắng cả núi rừng, báo hiệu mùa của sức sống cỏ cây bắt đầu thay lá, đâm chồi nẩy lộc, mùa của tình yêu và lễ hội. Loài hoa ấy có từ bao giờ chưa ai biết cả, chỉ biết rằng thứ hoa đó đã đi vào thi ca, nhạc họa, trở thành biểu tượng của Tây Bắc, trở thành huyền thoại, sinh ra là để tô đẹp thêm cho mùa xuân Tây Bắc thêm xuân…
Chuyện kể rằng, thuở xa xưa vùng Tây Bắc có một cô gái tên Ban, xinh đẹp, nết na và có giọng hát hay mê đắm lòng người. Nhiều trai mường ngấp nghé làm quen tán tỉnh, nhưng trái tim nàng đã trao gửi cho một chàng tên Khum, giỏi săn bắn và làm nương. Nhưng cha Ban chê Khum nghèo nên đã gả cô cho con trai tạo mường – vừa gù, vừa lười. Thấy cha cùng nhà tạo mường bàn chuyện cưới hỏi, nàng Ban chốn chạy đi tìm người yêu cầu cứu. Đúng lúc chàng Khum đi xa. Tuyệt vọng, nàng Ban bèn buộc chiếc khăn piêu của mình vào cầu thang nhà chàng Khum rồi vượt núi, vượt đèo tìm chàng. Cuối cùng, kiệt sức, đói khát, nàng gục xuống núi chết. Nơi đó sau này mọc lên một loài cây ra hoa trắng muốt vào mùa xuân. Dân mường tiếc thương nàng liền đặt tên là hoa Ban và coi đó là loài hoa tượng trưng cho tình yêu thủy chung đôi lứa. Còn chàng Khum trở về thấy nàng đã bỏ đi, bèn theo tìm. Cuối cùng, chàng cũng kiệt sức, ngã xuống. Sau khi chết, chàng hoá thành con chim sống lẻ loi trong rừng, và cứ đến mùa hoa ban nở, chim lại hót vang như tiếng gọi người yêu tha thiết từ thuở năm nào.
Từ đó, mỗi độ xuân về, hoa ban nở trắng núi rừng Tây Bắc, thì nam nữ thanh niên trong các bản mường lại rủ nhau lên núi, hái hoa ban về làm cành lộc mừng xuân và coi loài hoa đó là biểu tượng của tình yêu trai gái; là hoa của ước mơ trường thọ, của đạo hiếu đối với cha mẹ, tổ tiên; là dịp nam nữ thanh niên vui chơi, ca hát, múa xoè và bày tỏ tình yêu đôi lứa.
Năm nay, mùa xuân Tây Bắc dường như đến sớm hơn khi trên các triền đồi đã điểm trắng muốt những cánh hoa ban. Khắp bản trên, mường dưới đã bắt đầu rộn ràng vào mùa lễ hội. Hoa ban về với bản làng người Thái đen làm nên lễ hội “xên bản, xên mường”; lên nương cùng bà con dân tộc Khơ Mú vào vụ trong lễ hội “mùa gieo hạt”; ra sông, xuống suối cùng đồng bào Thái trắng tống tiễn năm cũ qua lễ hội “gội đầu”; lên vùng cao với đồng bào Mông qua nghi thức lễ hội “nào sồng” tạ ơn thần thổ địa, bảo vệ mùa màng, sức khỏe con người; vào nhà cùng đồng bào tái định cư thủy điện Sơn La theo lễ hội “kin pang then” tạ ơn thầy chữa khỏi bệnh cho bà con; qua miền đồng lúa cùng dân tộc Mường vui lễ hội “Mợi” cầu phúc cầu may năm mới… Tất cả các lễ hội mùa xuân đó đều có chung một ước nguyện cầu cho năm mới mưa thuận, gió hòa; mùa màng bội thu; vạn vật sinh sôi; mọi người, mọi nhà mạnh khỏe, hạnh phúc. Mặt khác, mùa ban nở cũng là mùa của tình yêu đôi lứa, là dịp để se duyên, dựng vợ, gả chồng. Bởi vậy, Tây Bắc mùa xuân vào bất cứ làng, bản nào cũng đều bắt gặp những đám cưới, đón dâu, tưng bừng phấn khởi như đi trẩy hội. Mùa ban nở, hai tỉnh Sơn La và Điện Biên còn duy trì lễ hội “Mùa hoa ban” với nhiều hoạt động văn hóa hấp dẫn, trong đó có cuộc thi “Người đẹp hoa ban” thu hút hàng trăm người đẹp từ khắp bản làng dự thi, tạo nên bức tranh Tây Bắc mùa xuân thật sống động và hấp dẫn.
Có dịp trải nghiệm Tây Bắc, đi qua các cung đường dọc quốc lộ 6 đoạn Mộc Châu – Chiềng Hắc; đèo Hua Tạt, đèo Chiềng Đông, đèo Sơn La, đèo Pha Đin, đèo Chẹn, đèo Xam Xíp (Sơn La); thung lũng Tuần Giáo, Mường Ảng, Mường Phăng, Mường Thanh (Điện Biên), Mường Lay, Mường So, Than Uyên (Lai Châu), Mường Lò, Văn Chấn, Mù Cang Chải (Lào Cai)… du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiêu sa của những cánh rừng hoa ban trải dài từ đỉnh núi đến thung sâu đang kỳ nở rộ trắng xóa cả núi rừng. Nhiều gia đình ở phường Mộc Châu, còn tự chăm sóc bảo vệ rừng ban ngay trong đám nương canh tác của gia đình dọc 2 bên tà luy QL6, không cho ai chặt và cuốc đường, kè đá làm lối đi cho khách tham quan. Năm nay, hoa nở sớm hơn nên cả tuần nay đã có hàng trăm đoàn khách du lịch và từng tốp xe máy, xe con, xe khách du lịch dừng chân để vào nương quay phim, chụp ảnh, ghi lại khoảnh khắc đẹp mùa ban nở làm lưu niệm. Anh Trần Tuấn Lương, khách du lịch từ Đông Anh (Hà Nội) – một phượt thủ đang cùng đoàn dừng lại chụp ảnh tại bản Tát Ngoãng (phường Mộc Châu) đã phải thốt lên: “Hoa ban đẹp như người sơn nữ, viên mãn, rực rỡ tựa như những cánh bướm mùa xuân. Năm nào cũng vậy, khi mùa hoa ban nở, tôi lại háo hức xách ba lô lên Tây Bắc, nhưng lần nào tôi cũng bị mê hoặc không thể cưỡng lại được bởi vẻ đẹp của hoa ban giữa đất trời Tây Bắc!”
Tại bản Nong Ỏ, xã Muổi Nọi (Sơn La), gia đình anh Tòng Văn Sương đã nhiều năm nay gắn bó với nghề chăm sóc bảo vệ hơn 2 ha rừng ban tái sinh bên đầu bản. Năm nào cũng vậy, vào thời điểm mùa ban nở, gia đình anh lại bận rộn với việc đón khách du lịch ghé thăm. Năm nay, gia đình anh đã đầu tư đường đi lối lại thuận tiện để khách tham quan ngắm ban, chụp ảnh, nhất là các cặp vợ chồng trẻ đến chụp ảnh cưới, mở dịch vụ bán hàng tạp hóa, quà lưu niệm, bình quân mỗi ngày cũng thu hàng triệu đồng. Còn tại xã Mường Phăng, phường Mường Thanh (Điện Biên), những hàng ban thẳng lối nở trắng tinh khôi trên khu rừng hầm Sở Chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp hay bên đồi A1 đã níu chân hàng nghìn lượt du khách thập phương đến thăm quan, chụp ảnh, lưu giữ khoảnh khắc đẹp cho đời trên đất Điện Biên phủ anh hùng. Nhiều dịch vụ quay phim, chụp ảnh, cho thuê váy áo dân tộc trên địa bàn đã có thêm việc làm và thu nhập.
Dọc tuyến đường Quốc lộ 32 từ Than Uyên, qua Tân Uyên, Bình Lư đến tận Mường So, cử khẩu Ma Lù Thàng… bạt ngàn hoa ban đang bung sắc trắng, níu chân du khách thập phương có dịp qua Lai Châu được khám phá trải nghiệm đã để lại dấu ấn mong ngày trở lại để được ngắm hoa ban, hòa cùng các chàng trai, cô gái Thái múa nhịp xòe quanh ngọn lửa bập bùng, trống chiêng dồn thúc vui đón mùa xuân về.
Ý thức được giá trị nhiều mặt của cây ban, hằng năm mỗi độ xuân về, các địa phương các tỉnh Tây Bắc lại tổ chức ra quân đầu xuân trồng mới hàng nghìn cây ban tại các tuyến đường, góc phố, cơ quan công sở, bản làng, góp phần tạo cảnh quan môi trường sinh thái xanh sạch đẹp gắn với giữ gìn bản sắc riêng có của cây ban vùng Tây Bắc. Đó là những tin hiệu vui trước mùa ban nở – mùa của cây cối đâm chồi nẩy lộc, đơm hoa kết trái của xứ sở miền ban trắng đang bừng lên sức sống, tiếp tục dệt nên bức tranh mùa xuân, tô thắm cho Tây Bắc thêm xuân./.
Anh Đức – https://hoichieusangvietnam.org.vn/tay-bac-mua-hoa-ban/
