Khi kim đồng hồ điểm 22 giờ, trong khi nhiều thành phố khác bắt đầu chìm vào giấc ngủ, TP.HCM lại khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác. Từ những quán cà phê vỉa hè đến những cao ốc chọc trời, ánh sáng rực rỡ bắt đầu cuộc hành trình kiến tạo một nền kinh tế thứ hai: Kinh tế ban đêm. Thế nhưng, đằng sau sự nhộn nhịp ấy, một câu hỏi lớn vẫn đang bỏ ngỏ cho giới khoa học và các nhà quản lý đô thị: Hạ tầng ánh sáng hiện nay đã đủ tầm để làm bệ phóng cho một nền kinh tế đêm bền vững, hay mới chỉ dừng lại ở việc “thắp đèn cho khỏi tối”?
“Thỏi nam châm” mang tên Ánh sáng
Tôi bắt đầu hành trình của mình tại phố đi bộ Nguyễn Huệ. Dưới ánh đèn LED nghệ thuật được thiết kế tỉ mỉ, hàng ngàn du khách đang mải mê chụp ảnh, mua sắm và thưởng thức ẩm thực. Ở đây, ánh sáng không chỉ để soi đường; nó là một thực thể sống, một “thỏi nam châm” cực mạnh thu hút chi tiêu tiêu dùng.
Theo quan sát của một nhà báo công nghệ, ánh sáng tại các khu vực này đã bắt đầu có sự chuyển dịch từ chiếu sáng công năng sang chiếu sáng trải nghiệm. Một chủ cửa hàng thời trang trên phố Đồng Khởi chia sẻ với tôi: “Vào ban đêm, doanh thu của chúng tôi phụ thuộc 70% vào cách thiết kế ánh sáng mặt tiền. Ánh sáng càng tinh tế, khách dừng chân càng lâu”. Đây chính là minh chứng cho việc ánh sáng đang trực tiếp tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế, biến những không gian tĩnh lặng thành những sàn diễn thương mại sống động.
Khoảng trống giữa “Rực rỡ” và “Chuyên nghiệp”
Tuy nhiên, khi rời xa những trục đường trung tâm lộng lẫy, bức tranh ánh sáng đêm của thành phố bắt đầu bộc lộ những mảng màu thiếu đồng bộ. Tại nhiều khu vực được quy hoạch làm kinh tế đêm vùng ven, hạ tầng chiếu sáng vẫn mang tính tự phát.
Một chuyên gia quy hoạch tại hội thảo chiếu sáng toàn quốc vừa qua đã thẳng thắn nhận định: “Chúng ta đang thiếu một Master Plan (Quy hoạch tổng thể) về ánh sáng đêm”. Thực tế cho thấy, tình trạng xung đột nhiệt độ màu diễn ra phổ biến: một tòa nhà cổ kính với ánh sáng vàng ấm áp bị “che lấp” bởi bảng hiệu LED xanh đỏ rực rỡ của một quán bar kế bên. Sự tùy tiện này không chỉ phá vỡ thẩm mỹ kiến trúc mà còn gây ra tình trạng nhiễu loạn thị giác, làm giảm đi giá trị đẳng cấp của một đô thị quốc tế.
Đặc biệt, bài toán “điểm mù” ánh sáng tại các khu vực chuyển tiếp vẫn chưa có lời giải thỏa đáng. Trong khi trung tâm quá chói lòa, thì các tuyến đường kết nối lại thiếu sáng, tạo ra cảm giác bất an cho du khách khi di chuyển, gián tiếp kìm hãm sự lan tỏa của kinh tế đêm sang các quận, huyện ngoại thành.
Kỷ nguyên của những “Đặc vụ ánh sáng” tự trị
Bước sang năm 2026, câu chuyện về hạ tầng ánh sáng cho kinh tế đêm đã có một bước ngoặt quan trọng nhờ sự bùng nổ của Agentic AI Lighting. Trong những lần tác nghiệp gần đây, tôi đã được tận mắt chứng kiến những hệ thống chiếu sáng “biết tư duy” đang dần được lắp đặt tại các khu đô thị mới.
Thay vì bật sáng 100% công suất suốt cả đêm gây lãng phí năng lượng – một rào cản lớn cho mục tiêu Net Zero – các đặc vụ AI giờ đây tự động điều chỉnh ánh sáng dựa trên dữ liệu thực tế. Tại một tuyến phố đi bộ kiểu mẫu, hệ thống đèn có thể tự động tăng độ rọi và chuyển màu sắc theo nhịp điệu của một lễ hội âm nhạc đang diễn ra, nhưng ngay sau đó lại chuyển sang chế độ ánh sáng dịu nhẹ, tiết kiệm khi mật độ người thưa dần về khuya. Đây không còn là công nghệ xa xỉ, mà là một nhu cầu cấp thiết để đảm bảo kinh tế đêm phát triển hài hòa với môi trường bền vững.
Để ánh sáng thực sự là “linh hồn” đô thị
Kinh tế ban đêm không chỉ là bán hàng hay uống bia đến sáng; đó là việc kiến tạo một không gian văn hóa – xã hội an toàn, hấp dẫn và hiệu quả. Để làm được điều đó, hạ tầng ánh sáng phải được quản trị như một loại “tài sản số” chiến lược của thành phố.
TP.HCM cần sớm ban hành những quy chuẩn cụ thể về độ chói, nhiệt độ màu và giờ giới nghiêm ánh sáng cho từng phân khu chức năng. Phải có sự phân định rõ ràng giữa khu vực bảo tồn di sản, khu vực vui chơi giải trí và khu vực dân cư. Chỉ khi ánh sáng được đặt đúng chỗ, đúng lúc và đúng cường độ, nó mới thực sự trở thành “linh hồn” dẫn dắt dòng chảy kinh tế, biến mỗi mét vuông đô thị dưới ánh đèn trở thành một giá trị thặng dư bền vững.
Kết thúc chuyến phóng sự khi bình minh bắt đầu hửng sáng trên sông Sài Gòn, tôi nhận ra rằng: Một thành phố hiện đại không cần phải rực rỡ nhất, nhưng nhất định phải có ánh sáng thông minh nhất. Ánh sáng đó sẽ không chỉ soi lối cho khách du lịch, mà còn soi đường cho một tương lai kinh tế đêm đầy tiềm năng của Việt Nam.
Tuấn Nguyễn – https://hoichieusangvietnam.org.vn/kinh-te-ban-dem-va-ha-tang-anh-sang-di-tim-linh-hon-cho-do-thi-khong-ngu/
