Cuối tháng 1/2026, tại thành phố Cần Thơ, diễn ra cuộc đối thoại Việt Nam và Hà Lan trao đổi các giải pháp sáng tạo cũng như kiến thức kỹ thuật hướng tới việc xây dựng một cách tiếp cận tổng thể nhằm giảm tác động của xâm nhập mặn vùng nông nghiệp, thủy sản quốc gia. Đồng thời đã ký kết nhiều hợp tác mở ra những cơ hội mới cho hệ sinh thái có khả năng thích ứng và phát triển bền vững.
Xâm nhập mặn và quản lý thích ứng ở ĐBSCL
PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí ở Viện Mekong của Đại học Cần Thơ có nghiên cứu “Biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và quản lý thích ứng ở ĐBSCL” cho biết, vùng đất này đang ngày càng dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hoạt động phát triển ở thượng nguồn. Xâm nhập mặn, sụt lún đất, suy giảm đa dạng sinh học và gián đoạn sinh kế là những thách thức có tính liên kết chặt chẽ, bị gia tăng và chồng lấn bởi các thực hành nông nghiệp thâm canh cùng với quản lý nước và trầm tích thiếu bền vững.
Các biện pháp ứng phó hiện nay vẫn còn phân mảnh, trong khi các nghiên cứu và can thiệp chính sách liên quan đến tài nguyên nước còn thiếu cách tiếp cận tích hợp ở quy mô toàn đồng bằng và đánh giá đầy đủ các tác động xã hội. Quản lý thích ứng tích hợp cần vượt ra ngoài các giải pháp theo từng ngành/lĩnh vực riêng lẻ. Tăng cường liên kết giữa khoa học – chính sách – thực tiễn, thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới và chia sẻ tri thức là những yếu tố then chốt nhằm hỗ trợ các lộ trình thích ứng dài hạn, dựa trên bằng chứng và bao trùm xã hội cho ĐBSCL.
Cần thiết cung cấp tầm nhìn dài hạn và nền tảng chính sách cho một ĐBSCL bền vững, khả năng chống chịu. Huy động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiên tiến để giải quyết các thách thức về khí hậu, tài nguyên nước và năng suất. Kết nối ĐBSCL với tri thức toàn cầu, nguồn tài chính, thị trường và đối thoại chính sách quốc tế. Kích hoạt nguồn vốn, tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của khu vực tư nhân, thúc đẩy phát triển kinh doanh tại địa phương.
“Vai trò ngày càng quan trọng của các nhà đầu tư toàn cầu tại ĐBSCL, được thúc đẩy bởi định hướng chiến lược của Việt Nam về tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao khả năng chống chịu khí hậu của vùng” ông Trí nhấn mạnh.
Kinh nghiệm của Hà Lan
Ông Peter Prins, Giám đốc điều hành SALTA, trình bày kinh nghiệm của Hà Lan về nông nghiệp trong điều kiện mặn: Khi biến đổi khí hậu gây áp lực lên hệ thống cung cấp nước ngọt, nhiều nghiên cứu và dự án mang tính rời rạc, trong lúc nhu cầu chuyên môn đa lĩnh vực ở cấp quốc gia đã được đặt ra. Từ đó, SALTA ra đời, tổng hợp kinh nghiệm giải quyết tình trạng hạn hán cực đoan và nhiễm mặn ngày càng nghiêm trọng ở khu vực ven biển của Hà Lan, bằng việc liên kết 60 đối tác hàng đầu ở Hà Lan hợp lực, có sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 11/2023. Trong thỏa thuận này, các tổ chức nghiên cứu Hà Lan, các cơ quan chính phủ, các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp cùng hợp tác để giải quyết các vấn đề về xâm nhập mặn và cung cấp nước ngọt tại khu vực ven biển của Hà Lan.
Thành phần của SALTA: Doanh nghiệp, tổ chức nông dân, trung tâm đào tạo nghề, trường đại học và viện nghiên cứu, chính quyền địa phương. Trọng tâm hoạt động: Tổng hợp các góc nhìn thực tiễn (nông dân, đơn vị quản lý nguồn nước, các tổ chức bảo tồn thiên nhiên); Đáp ứng nhu cầu cụ thể; Phòng ngừa, giảm thiểu, thích ứng; Nâng cao nhận thức; Neo giữ tri thức.
Cơ cấu tổ chức của SALTA: Đội ngũ vận hành; Ủy ban người dùng và Ủy ban khoa học; Hội đồng giám sát; Chuyên gia tư vấn về nhiễm mặn (kết nối nông dân với các đối tác); Mạng lưới chuyên gia trong các chủ đề cụ thể.
Thời gian qua, SALTA đã nghiên cứu thực trạng nhiễm mặn ở Hà Lan, tìm các nguyên nhân chủ yếu, có giá trị thiết thực. Các chương trình chia sẻ kiến thức theo chủ đề, chủ yếu về nước; Đất và cây trồng; Thiên nhiên và Đa dạng sinh học; Kinh tế; Giáo dục & Đào tạo; Chính sách & Chuyển đổi; Hợp tác Quốc tế. Những chủ đề này có tác động qua lại và chung vấn đề về Góc nhìn Vận hành: Thực thi ở cấp trang trại, đơn vị quản lý nguồn nước; Hiểu về mô hình tích hợp. Hoạt động của SALTA tập trung vào tác động mang tính cấu trúc, hỗ trợ các hoạt động thực địa, thúc đẩy bởi các động lực kinh tế.
Với kết quả đạt được, SALTA đã tiến tới hợp tác với Đại học Cần Thơ/Viện Mekong; Thiết lập quan hệ đối tác Việt Nam – Hà Lan, bao gồm các đối tác công và tư được lựa chọn tại Việt Nam để chia sẻ cách tiếp cận dựa trên hành động.
Thảo luận và ký kết hợp tác
Sau trình bày một số tham luận, các chuyên gia và doanh nhân tập trung thảo luận 3 nội dung: “Trao đổi giải pháp: Những hướng tiếp cận khác nhau để khắc phục tác động của xâm nhập mặn?”; “Từ trang trại đến tương lai: Các đổi mới sáng tạo cho phát triển ngành trồng trọt của ĐBSCL”; “Hợp tác vì ngành trồng trọt thích ứng khí hậu”.
Tất cả thống nhất, quản lý bảo vệ vùng đất thích ứng với nhiễm mặn phải đặc biệt quan tâm về nguồn nước, để giữ sự đa dạng sinh học. Chú trọng lưu giữ nước mặt và cả nước ngầm. Cần sức mạnh tổng hợp, trong đó, vai trò nông dân quan trọng nhất, nên phải hướng dẫn nông dân tham gia một cách chủ động và được hưởng lợi mới bền vững. Cần kỹ thuật mới, cần tuổi trẻ tham gia. Muốn thu hút tài năng trẻ thì phải kết nối được doanh nghiệp tư nhân, tạo cơ hội cho tuổi trẻ bằng việc đưa sinh viên các trường đại học ra thực địa, giới thiệu cho doanh nghiệp tư nhân tuyển dụng.
Có mặt tại buổi tọa đàm, nhiều đại diện cơ quan, doanh nghiệp trong và ngoài nước phát biểu ủng hộ sự hợp hợp tác Việt Nam-Hà Lan để thích ứng xâm nhập mặn cho ĐBSCL. Đáng chú ý có phát biểu của TS Lê Văn Lâm, Phó hiệu trưởng Đại học Cần Thơ; Bà Raïssa Marteaux, Tổng Lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại Việt Nam; Ông Vinod Ahuja, Đại diện FAO tại Việt Nam.
Kết thúc đối thoại, có 3 biên bản ghi nhớ hợp tác được ký kết.
Sáu Nghệ – TC AS&CS số in tháng 2/2026
