Chuyên gia cảnh báo tro xỉ điện than chứa phóng xạ và thủy ngân

21

Nhân ngày Môi trường Thế giới và tháng Hành động vì môi trường, chiều 5/6/2020, Nhóm hành động vì Công lý-Môi trường-Sức khỏe (JEH) và Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) tổ chức tọa đàm trực tuyến “Tro xỉ nhiệt điện – vật liệu an toàn hay chất thải nguy hại”.

Cuộc tọa đàm tổ chức trong bối cảnh Dự thảo Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi đang được kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIV thảo luận nên có nhiều chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực pháp luật, năng lượng, môi trường tham dự. Vấn đề tro xỉ của các nhà máy nhiệt điện đang là mối quan tâm của nhiều cộng đồng nơi có các nhà máy nhiệt điện than hoạt động. Như mới đây, Báo Nông nghiệp Việt Nam đưa tin về việc nhiệt điện Mông Dương ở tỉnh Quảng Ninh bị nghi ngờ là thủ phạm gây ra bụi mịn dày đặc ở Tiên Yên. Hay người dân tại xã Kỳ Nam, thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh biểu tình phản đối việc sử dụng tro xỉ nhà máy nhiệt điện để san lấp sân vận động.

Hình ảnh thường thấy về một nhà máy nhiệt điện than

Tuy nhiên, vào ngày 1/6/2020, TS. Nguyễn Chiến Thắng – Giám đốc Trung tâm tư vấn nhiệt điện và điện hạt nhân thuộc Viện Năng lượng phát biểu trên báo điện tử của Bộ Công Thương: “Tro xỉ của nhà máy nhiệt điện than ở Việt Nam hiện nay không nên coi là chất thải (độc hại) mà nên coi là nguyên liệu đầu vào đáng quý, cung cấp chủ yếu cho ngành vật liệu xây dựng và các ngành công nghiệp, dân sinh khác”. Phát ngôn này gây nhiều tranh luận trong xã hội.

Có mặt tại tọa đàm, ông Trần Đình Sính – Chuyên gia năng lượng, Phó giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh đã đưa ra những con số về tro xỉ: “Hiện nay với 18.000 MW của các nhà máy điện than đang hoạt động thải ra khoảng 16, 17 triệu tấn tro và xỉ. Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nếu chúng ta không có biện pháp xử lý thì đến năm 2030 sẽ tồn dư khoảng 422 triệu tấn và mỗi năm thêm khoảng 32 triệu tấn nữa. Và nếu cứ bình quân bãi tro xỉ đắp cao khoảng 5m thì chúng ta sẽ mất khoảng 65 km2 để chứa tro xỉ và mỗi năm thêm 5km2 bằng một xã đồng bằng Bắc Bộ, chúng ta cũng nhớ rằng thành phố Huế cũng chỉ khoảng 70 km2, như vậy có thể thấy lượng đất để chứa tro xỉ là rất lớn”.

Người dân xung quanh các nhà máy nhiệt điện than rất lo ngại về tro xỉ than và khói bụi

Ông Đặng Đình Bách – Chuyên gia pháp lý – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Pháp luật và Chính sách Phát triển Bền vững (LPSD) cho biết, Việt Nam chưa có văn bản quy định pháp luật về xử lý tro xỉ của nhiệt điện và tiêu chuẩn xử lý cần được thắt chặt. Ông nói: “Có rất nhiều bằng chứng khoa học trong nước và quốc tế khẳng định các thành phần của tro xỉ rất nguy hại với sức khỏe con người và môi trường, đặc biệt nó chứa thủy ngân, và các chất độc hại khác, cũng vì lý do này tại Thông tư 36/2015, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đưa tro xỉ của nhiệt điện than vào danh mục các chất thải nguy hại. Tuy nhiên, hiện nay lại có nhiều trào lưu vận động ngược để đưa tro xỉ ra khỏi danh mục này, và đây có thể là hành động khiến ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của con người và môi trường sau này”.

Tiến sỹ Nguyễn Văn Liêm – Chuyên gia trong lĩnh vực môi trường và sức khỏe – Nguyên Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng nông nghiệp cho hay: “Theo tôi được biết, tro xỉ của nhà máy nhiệt điện than cần được quản lý vì nhiều thành phần hóa học, đặc biệt là tro xỉ ở những vùng như Nông Sơn, Quảng Nam hay than Quảng Ninh là có chứa chất phóng xạ và chất thủy ngân thì chất phóng xạ, thủy ngân đều là những chất độc hại với sức khỏe con người cũng môi trường. Vì vậy để quản lý được tro xỉ của nhiệt điện than một cách bền vững thì cần có đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn của đầu vào của từng loại sản phẩm”.

Bổ sung thêm ý kiến của Tiến sỹ Liêm, ông Trần Đình Sính còn cho hay: “Than Quảng Ninh chứa khoảng 0,464 mg thủy ngân mỗi kg than. Vào năm 2030, ước tính lượng than sử dụng 129 triệu tấn mỗi năm, trong đó than nội khoảng 44 triệu tấn và than nhập khoảng 85 triệu tấn. Riêng thủy ngân chứa trong than nội với mức 0,464mg/kg than và tỷ lệ loại bỏ 65%, lượng thủy ngân xả ra không khí là 6,8 tấn mỗi năm. Đó là chưa kể than nhập vì chúng ta chưa biết than nhập có chứa những chất gì, hàm lượng bao nhiêu. Riêng mỏ than Nông Sơn có phóng xạ, nơi đặt nhà máy điện Nông Sơn 30MW sử dụng than này. Không rõ quản lý tro xỉ của nhà máy điện Nông Sơn ra sao”.

Kết thúc tọa đàm, các chuyên gia đều thống nhất khung pháp lý Việt Nam cần khẳng định tro xỉ là độc hại và cần đảm bảo tro xỉ than được quy định chặt chẽ trong khung pháp lý. Cụ thể, tro xỉ cần được giữ nguyên trong danh mục chất thải nguy hại của các quy định pháp luật hiện hành.

THANH HẢI