Hàng năm, các công trình thủy lợi đã cấp nước tưới cho hơn 250 nghìn ha, cung cấp nước cho các ngành kinh tế và sinh hoạt của nhân dân góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, theo báo cáo của Chi cục Thủy lợi tỉnh Nghệ An, hiện nay toàn tỉnh mới chỉ sửa chữa được 107 hồ chứa, còn lại trên 500 hồ vừa và nhỏ, có nhiều nguy cơ xảy ra sự cố khi mùa mưa bão xảy ra.
Trước mùa mưa bão, UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo các biện pháp bảo đảm an toàn và xử lý sự cố công trình thủy lợi; Thực hiện quy trình vận hành hệ thống công trình thủy lợi. Đôn đốc các địa phương, đơn vị thực hiện nghiêm túc công tác kiểm tra công trình trước mùa mưa lũ, đánh giá hiện trạng công trình thủy lợi trên địa bàn, nhất là các hồ chứa, các đầu mối tưới, tiêu lớn…. kiểm tra các bộ phận xung yếu của công trình như tràn xả lũ, công dưới đập, cửa van, máy đóng mở, xích cáp, thấm lậu, tổ mối của đập đất, rò nước qua mang cống… và các công trình mới được sửa chữa hoặc xây dựng mới chưa qua thử thách trong bão lụt.
Hiện nay, toàn tỉnh Nghệ An có 2 hệ thông thuỷ nông lớn (hệ thống thuỷ nông Bắc và hệ thống thuỷ nông Nam). Có hơn 625 hồ chứa, 427 đập dâng, 701 trạm bơm điện, 15 tuyến tiêu lớn, hàng trăm cống tưới, tiêu lớn nhỏ. Trong đó có các hồ chứa có dung tích vừa và lớn như hồ Vực mấu, Sông Sào, Vệ Vừng, Khe Đá… Các công đầu mối tưới, tiêu lớn: Mụ Bà, Diễn Thành, Diễn Thuỷ, Nam Đàn, Bến Thuỷ, Nghi Quang; hơn 6.000 km kênh mương.
Được biết, số hồ có dung tích trữ từ 10 triệu m3 trở lên gồm 6 hồ (Vực Mấu, Vệ Vừng, Khe Đá, Sông Sào, Xuân Dương và Bàu Gia); Số hồ có dung tích trữ từ 5 đến dưới 10 triệu m3 là 6 hồ; Số hồ có dung tích trữ từ 1 đến dưới 5 triệu m3 là 48 hồ; Hồ có dung tích trữ từ 0.2 đến dưới 1 triệu m3 là 207 hồ và hồ dung tích trữ dưới 0.2 triệu m3 là 358 hồ.
Hiện, có nhiều đập không an toàn, mất nguy cơ an toàn. Đập đất không đủ mặt cắt theo tiêu chuẩn, chất lượng thi công đập kém là nguyên nhân gây ra thấm mạnh hoặc sủi nước trong phạm vị thân đập; rò thấm hai bên vai đập; Hình thành tổ mối trong thân đập gây sạt lở; sạt, trượt mái đập, xói lở mái đập, nứt nẻ trong thân đập; đập thấp không đảm bảo chiều cao an toàn.
Các hồ có dung tích trữ 10 triệu m3 trở lên có thể đảm bảo an toàn ở mức tần suất 0.5 – 1.0%; Các hồ có dung tích trữ trên 1 đến 10 triệu m3 trở lên có thể đảm bảo an toàn ở mức tần suất 1.0 – 2.0 %; Các hồ nhỏ dưới 1 triệu m3 chỉ đảm bảo ở mức tần suất lũ 5 – 10% và một số hồ còn thấp hơn nữa (chủ yếu do nhân dân xây dựng và quản lý). Gặp mưa lũ lớn có thể nước tràn qua mặt đập làm vỡ đập.
Theo Chi cục Thủy lợi Nghệ An, hiện nay mới chỉ có Hồ Vực Mẫu đáp ứng được theo tiêu chí của WB về tần suất lũ kiểm tra 0.01% (nhưng cống lấy nước hồ Vực Mấu chưa được sửa chữa). Tất cả các hồ còn lại không đáp ứng. Mặc dù tỉnh có nhiều giải pháp nâng cấp sửa chữa nhưng do kinh phí hạn chế nên công tác khắc phục sửa chữa hồ chứa còn nhiều khó khăn. Được biết, Chi cục Thủy lợi tỉnh Nghệ An cũng đã kiến nghị việc bố trí hỗ trợ nguồn vốn đề sửa chữa, nâng cấp các hồ chứa xung yếu dự kiến từ năm 2018 đến năm 2020 cho 57 hồ chứa với tông kinh phí 537 tỷ đồng, gồm nhóm ưu tiên 1 có 07 công trình với tổng kinh phí là 107 tỷ đồng; Nhóm ưu tiên 2 gồm 50 công trình với tổng kinh phí là 430 tỷ đồng.
Theo báo cáo của Bộ NN và PTNT, đến thời điểm này, cả nước đã đầu tư xây dựng được 6.648 hồ chứa thủy lợi, trong đó có 702 hồ chứa lớn. Tuy nhiên, phần lớn các đập tạo hồ chứa thủy lợi đều là đập đất, xây dựng từ những năm 70-80 của thế kỷ trước. Do hạn chế về kỹ thuật và vốn đầu tư, tuổi đời đã quá lâu nên đã xảy ra hoặc tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố. Hiện cả nước có khoảng 1.200 hồ chứa bị hư hỏng xuống cấp.
Nguyễn Sơn – Nguyễn Thu
