Cần có cái tâm và tri thức khi phê phán sách giáo khoa.

1350

Hiện nay có nhiều ý kiến đa chiều về sách giáo khoa lớp 1 –đặc biệt là SGK Cánh Diều.  Để rộng đường dư luận, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn thầy Đào Quốc Vịnh –Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tô Hiến Thành (Hà Nội), xoay quanh vấn đề này. Theo ông, để chọn bộ sách giáo khoa (SGK) cho học sinh học,  nhà trường đã tổ chức nhiều cuộc thảo luận dân chủ và đi đến bỏ phiếu kín để chọn ra một bộ sách. Kết quả, tất cả các giáo viên cơ bản đã bỏ phiếu biểu quyết chọn bộ sách Cánh Diều làm bộ sách dạy trong chương trình lớp một năm học 2020-2021.

 Ông  Đào Quốc Vịnh –Hiệu trưởng trường Tiểu học Tô Hiến Thành
Ông  Đào Quốc Vịnh –Hiệu trưởng trường Tiểu học Tô Hiến Thành

1-Bộ sách  dễ dạy và dễ học

 Xin ông cho biết lý do nhà trường chọn bộ sách Cánh Diều lớp 1?

Trường chúng tôi chọn bộ sách Cánh Diều cho học sinh lớp , bởi, trước hết  mặt cấu trúc sách và mỗi bài rất hợp lí, nội dung các bài học rất gần gũi với văn hoá vùng miền của thầy và trò nhà trường, mà  vẫn đảm bảo được sự đổi mới cả về hình thức và nội dung cũng như phương pháp giảng dạy của thầy cô giáo. Chương trình Tiếng Việt  học 29 chữ cái, 14 chữ ghép và trên 140 vần được các nhà biên soạn sách phân bổ trong 26 tuần; môn Toán được giảm tải rõ rệt, không còn các dạng bài đánh đố học sinh .Nội dung của các môn học bám sát chuẩn chương trình, nên lượng kiến thức cho mỗi tuần phù hợp với sức khoẻ và sự tiếp thu cũng như sự hấp thụ kiến thức của học sinh. Trong mỗi tiết học, học sinh vừa được ôn đi ôn lại kiến thức bài cũ , vừa được học kiến thức mới. Sau khi được cung cấp kiến thức, các em học sinh được rèn kỹ năng thực hành, nhưng các bài thực hành không chỉ dừng ở chỗ rèn luyện kỹ năng , mà bước đầu các em học sinh đã tập làm quen với việc sử dụng kiến thức đã học để so sánh , đối chiếu với người, vật  đồ vật, hiện tượng thiên nhiên mà trong sách phản ánh hoặc các em gặp trong cuộc sống. Bộ sách Cánh Diều cũng phù hợp với điều kiện tiếp cận, nghiên cứu , xây dựng kế hoạch bài giảng  của giáo viên, và giáo viên dễ dàng liên hệ với thực tế khi giảng dạy.

Học sinh lớp 1 trường Tiểu học Tô Hiến Thành trong giờ học
Học sinh lớp 1 trường Tiểu học Tô Hiến Thành trong giờ học

Thầy –trò Trường Tiểu học  Tô Hiến Thành tiếp nhận chương trình và SGK mới có bị áp lực gì không, thưa ông ? Việc phân hóa học sinh có được coi trọng trong quá trình dạy và học?

Trong quá trình dạy học, để có được kết quả tốt, các thầy cô phải tiến hành phân loại học sinh trong mỗi tiết giảng bài trên lớp, trong mỗi giờ để hướng dẫn các em học sinh tự học ở buổi thứ hai trong ngày. Vì chất lượng đầu vào của học sinh không đồng đều có những em đã biết đánh vần, biết đọc, trong khi đó đa số học sinh chưa được làm, quen với môn Tiếng Việt. Đó là chưa kể đến có những em học sinh phát âm còn chưa chuẩn, còn gặp khó khăn khi nói và giao tiếp, thậm chí có em tiếp thu rất chậm . Vì vậy , giáo viên phải thực hiện dạy phân hoá, để sao cho hiệu quả nhất. Đối với các em học sinh tiếp thu chậm, gặp khó khăn trong học tập cần có phương pháp đặc biệt giúp đỡ các em, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm để cha mẹ các em cùng đồng hành theo con học tập. Tuyệt đối không tạo tâm lý lo sợ học tập trong học sinh, gây hoang mang trong học sinh; 100% giáo viên không dạy thêm học sinh, toàn tâm toàn ý vào việc dạy học trên lớp với khả năng cao nhất.

Bộ sách mới năm nay mới được giảng dạy hơn một tháng. Phương pháp giảng dạy , trật tự bố cục, nội dung còn rất mới mẻ. Các thầy cô  phải thay đổi hẳn thói quen làm việc trên lớp là áp đặt học sinh học và tiếp thu kiến thức thụ động nay phải chuyển sang dạy theo phương pháp mới.

Một giờ học của học sinh lớp 1
Một giờ học của học sinh lớp 1

2- Sách giáo khoa lớp 1 Cánh Diều Nặng hay nhẹ ?

Có ý kiến cho rằng chương trình tiếng Việt nói chung và Tiếng Việt Cánh Diều lớp 1 nói riêng là “nặng”. Ý kiến cá nhân ông?

–  Về  sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 Cánh Diều, tôi  khẳng định rằng, để các em học sinh có khả năng tiếp thu bình thường có thể đạt được yêu cầu  về 4 kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết, các em học sinh phải học đủ số lượng chữ cái và  vần (kể cả các vần ít dùng ). Ta  không thể để lại một chữ cái nào, hay một vần nào sang lớp 2 học tiếp. Bởi thiếu một chữ cái chưa học, thiếu một vần chưa học, các em học sinh không thể đạt được mục tiêu học tập môn Tiếng Việt. Tất cả các sách dạy tiếng Việt cho học sinh lớp một từ trước tới nay, đều phải dạy đủ số lượng chữ cái và vần như đã nêu. Không ai có thể bỏ đi một chữ hoặc sáng tác thêm một chữ.

Sách giáo khoa cũ được phân bổ dạy trong 24 đến 25 tuần. Nhưng sách tiếng Việt Cánh Diều được phân bổ dạy trong 26 tuần, tức là kéo dài hết nửa học kỳ hai mới hết phần học chữ cái và học vần. Với khối lượng  kiến thức như vậy, sách tiếng Việt cũ, mỗi tuần học sinh học 10 tiết, nhưng sách Cánh Diều học sinh được học 12 tiết /tuần. Điều đó có nghĩa hàm lượng kiến thức trong mỗi tiết dạy “loãng” đi một chút, không “ đậm đặc “ như sách cũ.

Sở dĩ phụ huynh học sinh cảm nhận thấy “ nặng” là bởi bố cục mỗi bài trong sách tiếng Việt Cánh Diều có những phần sau: 1) Phần cung cấp kiến thức, 2) Phần hình vẽ minh hoạ và từ ngữ để các em học sinh tìm hoặc đối chiếu các chữ cái, các vần đã học với tên các vật, sự vật trên hình vẽ. Đây là bộ phận mới được đưa vào bố cục sách để các em học sinh dần làm quen việc tìm tòi, sáng tạo khi học, bước đầu giúp các em học sinh có năng lực sáng tạo trong học tập. 3) Một đoạn văn để  rèn kĩ năng đọc.  4) Mẫu chữ viết thường để học sinh tập viết. Nếu hiểu sai vấn đề này, phụ huynh học sinh và ngay cả giáo viên sẽ rất áo lực. Như đã nói, sách giáo khoa mới không còn tính pháp lệnh, nên nhiệm vụ của giáo viên là phải nghiên cứu kỹ lưỡng , vừa tóm tắt được nội dung chính để dạy học, vừa giúp các em học sinh thực hành sau từng tiết học với những công cụ kể trên,  đồng  thời chia sẻ để phụ huynh hiểu được mục tiêu của môn học, không nên sốt ruột, lo lắng .

Chúng ta đều biết, trong các bộ sách còn lại, ngoài sách tiếng Việt Cánh Diều, có một số sách tiếng Việt tập trung phân phối chương trình dạy hết 29 chữ cái, 14 chữ ghép và 140 vần trong 18 tuần, tức là trong một học kỳ một. Mỗi bộ sách có cách tiếp cận khung chương trình khác nhau. Chúng ta không nên hoang mang lo lắng về việc “nặng” hay “ nhẹ” ở sách Tiếng Việt lớp một Cánh Diều.

Trường chúng tôi cho rằng phân phối chương trình trong sách Tiếng Việt Cánh Diều là phù hợp với sức khoẻ và tâm sinh lý, khả năng tiếp thu của các em học sinh.

3- Cần có cái nhìn tích cực và xây dựng về sách giáo khoa nói chung và Cánh Diều nói riêng

Hiện nay, có những ý kiến về việc sách Tiếng Việt Cánh Diều  có những đoạn mô phỏng ngụ ngôn thế giới thiếu lành mạnh, phản cảm về giáo dục, đưa một số cụm từ “nhạy cảm” – Xin ông cho biết ý kiến về việc này?

Chúng ta cần có tâm thế và tri thức để nhận xét những vấn đề liên quan đến sách nói chung và SGK nói riêng. Nếu so sánh, ta sẽ thấy người biên soạn đã lược bớt những đoạn văn, từ ngữ nguyên bản có thể nói là “thô” của tác phẩm. Ví dụ, nguyên bản truyện ngụ ngôn của Leptonxtoi là “Ngựa đực, ngựa cái”, nhà biên soạn đã biên soạn lại thành “Hai con ngựa” mà nội dung và ý nghĩa câu chuyện vẫn giữ nguyên. Sự biên soạn lại là cần thiết đối với học sinh lớp 1.

Mỗi câu chuyện trong sách đều có ý nghĩa giáo dục nếu ta đọc tổng thể. Mỗi bài đọc đều giáo dục trẻ em tránh xa cái ác, cái xấu, biết xử lý tình huống khi có nguy cơ bị hại. Ví dụ như câu chuyện của con cò và chú cua. Hoặc: xúi người khác làm bậy thì bản thân sẽ gánh chịu hậu quả ( Hai con ngựa). Tôi thấy trên các trang cá nhân, nhiều người chụp ¼ ảnh bài học của SGK Cánh Diều, rồi phê phán rất nặng nề. Tôi cho rằng, “một nửa bánh mỳ là một nửa bánh mỳ, nhưng một nửa sự thật không còn là sự thật”. Cần có cái nhìn hệ thống, khoa học, nhân văn và văn hóa, xin đừng vội vã quy chụp, suy diễn. Và rất cần cái tâm của người góp ý, phê bình SGK. Thầy trò chúng tôi cũng như trên cả nước mới đi có một chặng đường ngắn. Không phải vô lý khi SGK Cánh Diều được các thầy cô trong toàn quốc lựa chọn để giảng dạy cho học sinh của mình  với tỷ lệ cao nhất trong 5 bộ sách.

-Xin cám ơn ông.

Thanh Thảo và nhóm PV giáo dục (thực hiện)