Hoạt động chiếu sáng đô thị ĐBSCL: Cần có chuyên gia, đơn vị có đủ năng lực

13

Góp phần thúc đẩy tăng trưởng, phát triển KT-XH của khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), chiếu sáng đô thị khu vực ĐBSCL đã xây, tạo cảnh quan đô thị, đảm bảo an toàn giao thông, tăng cường an ninh trật tự, góp phần giảm tệ nạn xã hội, thúc đẩy giao thương, tăng trưởng kinh tế trong khu vực…
Phủ kín 99% hệ thống chiếu sáng công cộng
Theo số liệu báo cáo của các hội viên Chi hội Chiếu sáng ĐBSCL, hệ thống chiếu sáng công cộng (CSCC) tại 13 tỉnh thành ĐBSCL, hiện nay trên toàn khu vực có 152.807 bộ đèn chiếu sáng đường phố các loại và 30.823 bộ đèn LED trang trí. Đèn chiếu sáng đường phố gồm: 95.720 bộ đèn cao áp (chiếm 63%), trong đó có 6.996 bộ đèn 02 cấp công suất; 6.623 bộ đèn LED (tỉ lệ là 4%), với tổng công suất 19.452kW, tỷ lệ chiếu sáng đô thị đạt 99%. Chiếu sáng ngõ, xóm có 32.471 đèn compact và 17.993 bộ đèn huỳnh quang (chiếm 31%) với tổng công suất 1.792kW, tỷ lệ chiếu sáng ngõ xóm đạt 79%. Chiếu sáng trang trí đô thị có 30.823 bộ đèn LED, đèn trang trí các loại, tổng công suất 9.438kW, sử dụng hiệu ứng màu sắc ánh sáng tạo sự đa dạng về ý tưởng và mô hình thiết kế, trong trang trí, chiếu sáng kiến trúc, đô thị tạo nhiều diện mạo, bản sắc cho các đô thị và địa phương. Cũng theo báo cáo trên, năm 2018 (so với năm 2017), các địa phương đã đầu tư, thay thế số lượng đèn cao áp tăng 5.766 bộ; đèn compact giảm 327 bộ, đèn huỳnh quang giảm 2.400 bộ, đèn LED tăng 3.683 bộ trong hệ thống CSCC.
Kết quả trên cho thấy sự vào cuộc của các cấp chính quyền địa phương, từ việc phủ kín (99%) hệ thống chiếu sáng công cộng tại các đô thị, đến việc gần 80% ngõ xóm được chiếu sáng, đã xóa căn bản được khoảng cách sáng, tối các khu vực trong vùng. Cùng với hình thành hệ thống chiếu sáng trang trí cho thấy đời sống, tinh thần của người dân và sức sống của các đô thị ngày càng được quan tâm phục vụ.
Để thực hiện việc tiết kiệm điện năng trong chiếu sáng, trong những năm qua các địa phương đã áp dụng nhiều giải pháp như: tắt xen kẽ, tắt so le, điều chỉnh thời gian đóng, ngắt theo thời tiết, theo mùa của hệ thống đèn CSCC, tiết kiệm được bình quân 10% tiền điện kế. Tuy nhiên, giải pháp này chưa mang tính lâu dài, bền vững, do đèn không sử dụng liên tục, dễ gây phát sinh hỏng hóc và tăng chi phí sửa chữa thay thế. Hiện tại các đơn vị đang thay thế dần các bộ đèn cũ bằng việc sử dụng ballast 02 cấp công suất để tiết giảm điện năng phù hợp với mật độ lưu thông, tăng cường hiệu suất phát quang bằng cách chuyển đổi đèn cao áp sang đèn LED,…
Xuất phát từ nhũng ưu điểm đèn LED: hiệu suất phát quang cao, tiết kiệm điện năng, độ kín quang học, tuổi thọ cao, hạn chế phát thải khí CO2 ra môi trường,…, từ đó các đơn vị, Hội viên trong Chi hội Khu vực ĐBSCL đã tham mưu, đề xuất với các cấp chính quyền đô thị từng bước đầu tư, cải tạo để ứng dụng đèn LED thay thế dần cho các loại đèn khác, đồng thời định hướng, tối ưu hóa hệ thống CSCC, kết hợp đầu tư kết cấu lưới điện (trụ điện, móng trụ, dây dẫn…), tăng tuổi thọ, thời gian sử dụng thiết bị đèn chiếu sáng, giảm chi phí điện kế, chi phí duy tu, sửa chữa, thay thế, giảm thiểu việc “ô nhiễm ánh sáng” trong lĩnh vực chiếu sáng đô thị, ứng dụng đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào phục vụ chiếu sáng đô thị, hướng đến mục tiêu xây dựng hoàn thiện một hệ thống điện chiếu sáng an toàn, bền vững và tiết kiệm điện.

Bất cập trong Quy hoạch và đầu tư
Trong qúa trình xây dựng, phát triển đô thị, công tác thiết kế, quy hoạch hệ thống chiếu sáng đô thị, hạ tầng kỹ thuật đô thị đều cần phải đi trước và được thực hiện theo các quy chuẩn, quy định của Chính phủ, Bộ, ngành ban hành. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa tăng nhanh, việc chiếu sáng theo thiết kế, quy hoạch chiếu sáng hiện đại đang còn mới mẻ với nhiều địa phương, cùng với khó khăn về kinh phí, cơ sở hạ tầng phát triển chưa đồng bộ, nên công tác này chưa được coi trọng, chắp vá, thiếu đồng bộ với hệ thống hạ tầng đô thị đã được quy hoạch. Hiện tại các địa phương trong khu vực, mặc dù đã có Quy hoạch đô thị, nhưng phần đa các đô thị chưa có Quy hoạch chiếu sáng được duyệt hoặc chưa được lập.
Do thiếu quy hoạch, nên không có kế hoạch đầu tư trung hạn, dài hạn để dự kiến danh mục đầu tư, nguồn vốn đầu tư, mà chỉ thực hiện kế hoạch ngắn hạn từng năm một, nên việc triển khai kế hoạch đầu tư phát triển CSCC đô thị gặp rất nhiều khó khăn. Điều đó dẫn đến các đô thị không chủ động được về kế hoạch đầu tư phát triển, các công trình chiếu sáng công cộng chỉ giải quyết được yêu cầu sử dụng tạm thời, chưa mang tính chiến lược, lâu dài và bền vững, phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế, xã hội, tính chất, chức năng và đặc thù của mỗi đô thị.
Mặt khác, hầu hết các địa phương trong khu vực ĐBSCL còn nghèo, ngân sách hạn hẹp, trong khi để đầu tư, thay thế hệ thống CSCC hiện đại đòi hỏi phải có nguồn vốn lớn, nên gặp khó khăn nguồn vốn đầu tư cho phát triển chiếu sáng đô thị. Thực tế các dự án, công trình chiếu sáng đô thị trong khu vực phần lớn đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, được đầu tư nhỏ giọt, kéo dài, thiếu đồng bộ, hiệu quả không cao. Để phát triển hệ thống CSCC hiện đại, các đô thị rất cần huy động các nguồn vốn từ xã hội. Nhưng do cơ chế, chính sách còn nhiều bất cập, chưa thực sự thu hút các tổ chức, cá nhân và các thành phần kinh tế tham gia để xã hội hóa trong đầu tư phát triển lĩnh vực chiếu sáng đô thị.
Trong giai đoạn vừa qua đã có nhiều nhà đầu tư đến các địa phương và đưa ra nhiều bài toán về thực hiện chuyển đổi tất cả các loại đèn chiếu sáng sang đèn LED. Tuy nhiên, mỗi phương án đầu tư lại khác nhau cả về mặt công nghệ, thông số kỹ thuật đèn, giá trị thiết bị, vòng đời dự án…. Tuy nhiên, một trong vấn đề cần quan tâm trong việc đầu tư CSCC là kinh phí để thực hiện công tác duy trì, chăm sóc, bảo dưỡng hệ thống đèn sau khi được đầu tư, hầu như không được các nhà đầu tư chú trọng. Mà khâu này quyết định tính hiệu quả và bền vững của Dự án, vì công tác duy tu, bảo dưỡng, duy trì hệ thống sau khi đầu tư, sẽ quyết định đảm bảo hiệu quả đầu tư, duy trì chức năng, tính an toàn và sử dụng hệ thống CSCC. Do đó, về định hướng chuyển đổi sang đèn LED cần có chuyên gia, đơn vị có đủ năng lực thực hiện phản biện, nhận định về mặt công nghệ, đánh giá, thẩm định về mặt chất lượng, đánh giá rủi ro… nhằm ngăn chặn những sản phẩm LED kém chất lượng trong việc đầu tư. Và cần phải chia giai đoạn, phân kỳ đầu tư cho từng Dự án cụ thể, tránh đầu tư ồ ạt, nhằm hạn chế rủi ro cũng như đánh giá được hiệu quả thiết thực. Đồng thời đối với tất cả các loại đèn cũ, cần có biện pháp, phương án thanh lý, bán đấu giá hoặc chuyển từ nơi này sang nơi khác, tránh lãng phí.

Cần có quy hoạch và thu phí
Từ thực tế của các đơn vị trong ngành chiếu sáng và điều kiện của các địa phương, để giảm chi ngân sách nhà nước hàng năm, theo chúng tôi, Hội Chiếu sáng Việt Nam cần vào cuộc, nghiên cứu tình hình thực tế CSCC của các địa phương, tham mưu với các Bộ ngành, xây dựng, đề xuất Chính phủ xem xét, có chính sách, lộ trình thu phí bảo trì vận hành hệ thống chiếu sáng đèn đường. Để có kế hoạch phát triển, đầu tư bài bản, dài hạn, có tầm nhìn chiến lược, đáp ứng được yêu cầu chiếu sáng của đô thị hiện đại, thông minh; UBND các tỉnh trong khu vực cần sớm tổ chức lập và phê duyệt Quy hoạch tổng thể và chi tiết về chiếu sáng đô thị cho các địa phương. Trên cơ sở đó có kế hoạch đầu tư phát triển bền vững, qua đó phân kỳ đầu tư rõ ràng, có lộ trình, kế hoạch đầu tư trung hạn, dài hạn cụ thể để chủ động về nguồn vốn đầu tư.
Định hướng phát triển hệ thống chiếu sáng công cộng cần có chuyên gia, đơn vị có đủ năng lực thực hiện phản biện, nhận định về mặt công nghệ, đánh giá, thẩm định về mặt chất lượng, đánh giá rủi ro… Đồng thời tận dụng năng lực, kinh nghiệm của đơn vị quản lý vận hành tại địa phương thực hiện đầu tư phân kỳ, với mục đích vừa cải tạo hệ thống chiếu sáng về kết cấu lưới điện, vừa chuyển đổi sang đèn LED, vừa tận dụng đèn chiếu sáng cũ, trên một tổng thể quy hoạch chiếu sáng được duyệt.

Lâm Tùng